Chemioterapia


Chemioterapia jest metodą leczniczą wykorzystującą syntetyczne związki chemiczne. Ma na celu zwalczanie chorób szczególnie nowotworowych, ale jest także wykorzystywana przy schorzeniach wywoływanych przez drobnoustroje i pasożyty.

Za pomocą chemioterapii możliwe jest niszczenie komórek nowotworowych znajdujących się w ciele człowieka. W zależności od rodzaju nowotworu i od tego, w jakim stadium się on znajduje można chorobę nowotworową wyleczyć, powstrzymać jej rozwój, spowolnić jej postęp lub też złagodzić symptomy choroby oraz poprawić jakość życia osoby chorej.

Chemioterapia opiera się na podawaniu osobie chorej specjalnych leków określanych, jako cytostatyki lub leki cytostatyczne. Leki te mają na celu atakowanie najszybciej dzielących się komórek w organizmie, jakimi są najczęściej komórki nowotworowe. Niestety leki te często atakują także zdrowe komórki przyczyniając się do powstawania licznych skutków ubocznych tej terapii. Leki cytostatyczne mogą być podawane pacjentom na wiele sposobów, głównie:

  • doustnie, jako kapsułki czy też tabletki,
  • dożylnie w zastrzykach i kroplówkach,
  • podskórnie w zastrzykach,
  • bezpośrednio do ciała w określone miejsce, np. do jamy brzusznej lub też do pęcherza moczowego.

Chemioterapia - przyjmowanie cytostatykuW chemioterapii wykorzystywanej do leczenia zakażeń drobnoustrojami stosuje się chemioterapeutyki, wśród których wyróżnić można antybiotyki syntetyczne, pochodne nitrofuranu, sulfonamidy, chinoliny oraz pochodne nitroimidazolu.

Chemioterapię można podzielić na kilka rodzajów w zależności od celu terapii:

  • wstępna – stosowana jest przed operacją, ma na celu zmniejszenie rozmiarów guza, dzięki czemu przeprowadzany zabieg jest mniej radykalny i inwazyjny,
  • radykalna – dzięki niej możliwe jest całkowite wyeliminowanie komórek nowotworowych,
  • uzupełniająca – stosowana jest po przeprowadzeniu radykalnego zabiegu operacyjnego, zapewnia usunięcie pozostałych po zabiegu komórek nowotworowych, które mogą tworzyć mikroprzerzuty,
  • regionalna – wykorzystywana jest w przypadku niektórych nowotworów, opiera się na miejscowym podawaniu leków, co ogranicza ich działanie tylko do obszaru, w których zostały podane,
  • paliatywna – wykorzystywana jest w celu spowolnienia postępu choroby,
  • cytotoksyczna – działa na komórki rakowe w sposób toksyczny,
  • antyangiogeniczna – niszczy naczynia krwionośne znajdujące się w obrębie komórek rakowych (dokładnie te naczynia, które dostarczają tlen do komórek nowotworu), działa również hamująco na powstawanie nowych naczyń krwionośnych,
  • metronomiczna – dawki leków są podawane w małych odstępach czasu,
  • mieloablacyjna z autologicznym przeszczepem szpiku kostnego – polega na podawaniu dużych dawek leków cytostatycznych, co skutkuje zniszczeniem nie tylko komórek rakowych, ale także krwiotwórczych. Przed zastosowaniem tej metody od pacjenta pobiera się komórki krwiotwórcze ze szpiku kostnego, aby po przeprowadzeniu terapii możliwe było jego odtworzenie.

Chemioterapia podawana jest zazwyczaj w cyklach, gdzie na przykład przez tydzień otrzymuje się leki, a przez kolejne trzy tygodnie organizm ma czas na zregenerowanie się, wówczas cykl trwa miesiąc.

W czasie chemioterapii ważne jest zdrowe odżywianie się. Wówczas łatwiej jest poradzić sobie z przykrymi skutkami ubocznymi, a organizm zdecydowanie szybciej regeneruje się po terapii. Zdrowa dieta powinna dostarczać wszystkie niezbędne składniki odżywcze oraz odpowiednią ilość kalorii. Szczególnie ważne jest dostarczanie wystarczającej ilości białka, aby możliwa była regeneracja skóry, mięśni, włosów oraz organów wewnętrznych. Nie ma przeciwwskazań do spożywania napojów alkoholowych. Jednak alkohol może reagować z niektórymi lekami wpływając na ich skuteczność. Dlatego przy podawaniu niektórych leków chorzy powinni ograniczyć spożycie alkoholu lub całkowicie go wyeliminować.

Wskazania i zastosowanie

Chemioterapia wykorzystywana jest głównie do leczenia nowotworów. A wskazania do przeprowadzenia terapii podyktowane są głównie rodzajem nowotworu oraz stopniem jego rozwoju. Jedne nowotwory są mało podatne na leczenie za pomocą chemioterapii, należą do nich między innymi: rak nerki u osób dorosłych, rak trzustki czy też wątroby, natomiast inne są bardzo wrażliwe na leczenie, są to głównie: rak sutka, jądra oraz nowotwory kości. W początkowej fazie rozwoju, gdy nie ma jeszcze przerzutów, wiele nowotworów można wyleczyć za pomocą zwykłej operacji. Jednak, gdy nowotwór rozprzestrzeni się już po całym organizmie chorego jedynym wyjściem pozostaje chemioterapia lub też radioterapia. Chemioterapia bywa także często wykorzystywana po operacjach nowotworów, aby umożliwić całkowite zniszczenie komórek rakowych.

Wskazaniem do przeprowadzenia chemioterapii są także choroby wywoływane przez drobnoustroje i pasożyty, między innymi wągrzyca, bąblowica czy też zarażenie nicieniami.

Przeciwwskazania

Częstym przeciwwskazaniem do chemioterapii jest podeszły wiek pacjenta, gdyż przeprowadzenie terapii nie poprawi komfortu życia osoby chorej. Chemioterapii nie zaleca się także u chorych z bardzo wczesnym stopniem zaawansowania nowotworu, oraz gdy istnieją istotne przeciwwskazania internistyczne, to znaczy wtedy, gdy ryzyko przewyższa możliwe korzyści. Chemioterapia nie jest stosowana także u chorych, którzy nie wyrażają zgody na leczenie. Metoda ta nie jest także stosowana u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią, jednak każda taka sytuacja powinna być rozpatrywana indywidualnie.

Powikłania i objawy niepożądane

Chemioterapia może powodować liczne skutki uboczne. U niektórych osób występuje kilka z nich, a u innych tylko niektóre. Różne jest także nasilenie danych objawów niepożądanych, co głównie zależy od dawki i rodzaju chemioterapii.

Wśród powikłań po chemioterapii można wymienić głównie:

  • Nudności oraz wymioty – chemioterapia może wykazywać działanie na żołądek oraz rejony mózgu odpowiedzialne za reakcje wymiotne. Niektóre osoby przez cały czas trwania terapii odczuwają nudności, inne natomiast tylko przez określony czas. Warto zaznaczyć, że jeżeli nudności oraz wymioty są bardzo silne i uniemożliwiają choremu przyjmowanie nawet płynów, to powinien on jak najszybciej zgłosić się do lekarza.
  • Wypadanie włosów – to bardzo powszechny skutek niepożądany chemioterapii. Wypadanie włosów może objawiać się jako osłabienie ich struktury lub też całkowita utrata. Utrata włosów dotyczy nie tylko skóry głowy, może nastąpić w każdym rejonie ciała, miedzy innymi na twarzy, rękach, nogach czy też pod pachami. Zazwyczaj po zakończeniu terapii włosy odrastają. Aby utrata włosów była możliwie minimalna podczas chemioterapii należy używać miękkich szczotek, delikatnych szamponów i unikać suszenia, malowania oraz modelowania włosów przy pomocy lokówek czy też prostownic. Zapobiegnie to dodatkowemu osłabianiu ich struktury.
  • Przemęczenie oraz anemia – chemioterapia ogranicza zdolność produkcji czerwonych krwinek przez szpik kostny.
  • Powracające infekcje – większość leków stosowanych w chemioterapii podrażnia szpik kostny oraz ogranicza zdolność do wytwarzania czerwonych krwinek, które odpowiedzialne są za walkę z infekcjami.
  • Zaburzenia krzepnięcia krwi – leki wykorzystywane w chemioterapii mogą wpływać na zdolność szpiku kostnego do tworzenia płytek krwi, które są odpowiedzialne za zatrzymywanie krwawienia.
  • Drobne rany w śluzówce jamy ustnej oraz gardła, a także wysuszona i podrażniona lub nawet krwawiąca błona śluzowa. Rany powstające w jamie ustnej mogą prowadzić do infekcji.
  • Biegunki – chemioterapia może podrażniać komórki jelita, co prowadzi do biegunek. Jeżeli dolegliwości trwają dłużej niż dobę oraz towarzyszy im ból oraz skurcze należy się zgłosić do lekarza.
  • Zaparcia – mogą być związane z przyjmowanymi lekami, jednak pojawiają się również w wyniku zmniejszonej aktywności oraz niedoboru składników odżywczych.
  • Szeroki wpływ na nerwy oraz mięśnie – pojawić się może neuropatia obwodowa, objawiająca się osłabieniem, mrowieniem lub też drętwieniem rąk i stóp, a także utrata równowagi, trudności z podnoszeniem przedmiotów, rozkojarzenie, bóle szczęki, kłopoty z chodzeniem, bóle brzucha i zaparcia oraz osłabienie słuchu. Leki stosowane w chemioterapii wpływają też na mięśnie, przez co czynią je słabszymi, zmęczonymi i bolesnymi.
  • Problemy ze skórą, takie jak zaczerwienienie, swędzenie, suchość, wypryski oraz łuszczenie. Paznokcie stają się łamliwe i kruche, pojawiają się na nich pionowe linie lub bruzdy.
  • Podrażnienia pęcherza moczowego oraz przejściowe lub stałe uszkodzenia nerek.
  • Objawy podobne do grypy – bóle głowy, mdłości, dreszcze, gorączka, słaby apetyt oraz zmęczenie.
  • Zatrzymywanie płynów w organizmie, co wiąże się zazwyczaj ze zmianami hormonalnymi wynikającymi z terapii.
  • U mężczyzn leki stosowane w chemioterapii zmniejszają liczbę plemników oraz pogarszają ich zdolność do poruszania się. Może to prowadzić do bezpłodności przejściowej lub trwałej.
  • W przypadku kobiet chemioterapia może uszkodzić jajniki oraz zmniejszyć produkcję hormonów przez nie wytwarzanych. Rezultatem jest nieregularna miesiączka lub jej całkowity brak podczas stosowania chemioterapii. Uszkodzenia jajników mogą prowadzić do bezpłodności.
  • Uszkodzenia serca – objawy takie jak zaburzenia rytmu serca, objawy zapalenia mięśnia sercowego i zapalenia osierdzia, niedokrwienie serca oraz ostra niewydolność tego narządu pojawiać się mogą jeszcze w trakcie lub zaraz po zakończeniu chemioterapii.
  • Uszkodzenia płuc – jeszcze w trakcie podawania leków pojawić się mogą: gorączka, niewydolność oddechowa, a nawet włóknienie płuc.
  • Powstawanie skrzeplin w świetle naczyń – skrzepliny takie mogą zatykać naczynia płucne, pojawić się może zapalenie żyły w miejscu podawania leku, a także prowadząca do groźnych powikłań, nieraz grożąca śmiercią zatorowość płucna.
  • Zmiany w odczuwaniu smaku – pojawiają się podczas chemioterapii, niektórzy pacjenci odczuwają metaliczny posmak. Zaburzenia te mijają po zakończeniu chemioterapii.
  • Wpływ kancerogenny oraz teratogenny – po wielu latach przyjmowania leków w chemioterapii mogą rozwijać się niektóre nowotwory, miedzy innymi ostre białaczki.
VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: